Lãi suất huy động là gì? Yếu tố nào ảnh hưởng đến lãi suất?

*Bài viết chỉ mang tính chất cung cấp thông tin khách quan, không phải là lời khuyên tài chính*

Lãi suất huy động là gì và làm thế nào để lựa chọn được kỳ hạn gửi tiền mang lại lợi nhuận cao nhất trong kỷ nguyên số? Lãi suất huy động là mức lãi suất mà ngân hàng hoặc các tổ chức tín dụng cam kết chi trả cho khách hàng (bao gồm cả cá nhân và doanh nghiệp) khi họ thực hiện gửi tiền vào ngân hàng dưới các hình thức tiết kiệm khác nhau. Đối với các ngân hàng, đây chính là chi phí vốn đầu vào để cấu thành nên nguồn vốn kinh doanh. 

Trong bài viết này hãy cùng Ngân hàng số Cake by VPBank nắm trọn kiến thức từ khái niệm, bản chất kinh tế cho đến cách tính toán và chọn lựa ngân hàng có mức lãi suất ưu đãi hấp dẫn. 

>>Xem thêm: 

Lãi suất gửi tiết kiệm ngân hàng cao hiện nay

Tổng hợp lãi suất vay ngân hàng mới nhất hiện nay

Cách tính lãi suất tiết kiệm ngân hàng chi tiết

Lãi suất huy động là gì? 

Lãi suất huy động là tỷ lệ phần trăm thương lượng hoặc quy định mà ngân hàng trả cho khách hàng dựa trên số tiền gửi vào hệ thống. Đây là công cụ cốt lõi để hệ thống ngân hàng thu hút dòng tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế, đồng thời là cơ sở tính toán chi phí vốn đầu vào trước khi thực hiện các hoạt động cấp tín dụng.

Lãi suất huy động là mức lãi mà ngân hàng trả cho khách hàng khi gửi tiền (Nguồn: Sưu tầm)

Để không bị nhầm lẫn giữa các thuật ngữ tài chính khi đến giao dịch tại ngân hàng, bạn cần phân biệt rõ ràng ba loại lãi suất cơ bản cấu thành nên thị trường tiền tệ thông qua bảng so sánh nhanh dưới đây:

Bảng so sánh nhanh các loại lãi suất ngân hàng: 

Có những loại lãi suất huy động phổ biến nào hiện nay?

Tùy thuộc vào kế hoạch sử dụng vốn và dòng tiền lưu động của mình, bạn có thể lựa chọn các hình thức huy động vốn phù hợp được các ngân hàng thiết kế đa dạng dưới đây:

Lãi suất tiền gửi không kỳ hạn

Đây là mức lãi suất áp dụng cho số tiền gửi nằm trong tài khoản thanh toán thông thường của bạn. Đặc điểm của hình thức này là tính linh hoạt tuyệt đối: bạn có thể nạp vào, rút ra hoặc thực hiện chuyển khoản mua sắm bất cứ lúc nào mà không cần báo trước với ngân hàng. Do tính chất dòng tiền biến động liên tục, các ngân hàng thường áp dụng mức lãi suất không kỳ hạn rất thấp (thường dưới 1%/năm).

>>Xem thêm: Lãi suất không kỳ hạn là gì? Quy định Ngân Hàng Nhà Nước về lãi suất không kỳ hạn

Lãi suất tiền gửi có kỳ hạn

Nếu bạn có một khoản tiền nhàn rỗi và xác định rõ không cần dùng đến trong một khoảng thời gian nhất định (ví dụ: 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng hoặc 24 tháng), hãy chọn hình thức gửi tiết kiệm có kỳ hạn. Gửi tiền theo hình thức này sẽ giúp bạn hưởng mức lãi suất huy động cao hơn rất nhiều so với gửi không kỳ hạn. Quy tắc chung là kỳ hạn gửi càng dài thì mức lãi suất cam kết của ngân hàng sẽ càng cao và hấp dẫn.

Phân loại lãi suất theo kỳ hạn áp dụng với hai loại lãi suất tiền gửi không kỳ hạn và lãi suất tiền gửi có kỳ hạn (Nguồn: Sưu tầm)

Lãi suất tiết kiệm online 

Là mức lãi suất dành cho khách hàng gửi tiết kiệm qua ứng dụng hoặc nền tảng ngân hàng số. Nhiều ngân hàng áp dụng mức lãi suất ưu đãi hơn so với gửi tại quầy nhằm khuyến khích giao dịch trực tuyến. Khi bạn chọn gửi tiết kiệm trực tuyến (gửi online) qua các ứng dụng ngân hàng số, mức lãi suất nhận được thường sẽ cao hơn từ 0.1% đến 0.5% so với việc đến giao dịch trực tiếp tại quầy truyền thống.

Lãi suất bậc thang

Loại lãi suất này được tính dựa trên số tiền gửi. Khoản tiền gửi càng lớn thì mức lãi suất khách hàng nhận được có thể càng cao theo từng bậc quy định của ngân hàng.

Lãi suất trả trước, trả định kỳ và trả cuối kỳ

• Lãi suất trả trước: Tiền lãi được nhận ngay khi gửi tiết kiệm.
• Lãi suất trả định kỳ: Tiền lãi được chi trả theo tháng, quý hoặc các khoảng thời gian nhất định.
• Lãi suất trả cuối kỳ: Toàn bộ tiền lãi được nhận khi khoản tiết kiệm đáo hạn. Đây là hình thức phổ biến nhất hiện nay.

Lãi suất cố định và lãi suất thả nổi

• Lãi suất cố định: Được giữ nguyên trong suốt thời gian gửi tiền.
• Lãi suất thả nổi: Có thể thay đổi theo chính sách của ngân hàng hoặc biến động của thị trường trong từng thời kỳ.

Việc hiểu rõ từng loại lãi suất huy động sẽ giúp bạn lựa chọn sản phẩm tiết kiệm phù hợp với mục tiêu tài chính, nhu cầu của mình (Nguồn: Sưu tầm)

Cách tính lãi suất huy động tiền gửi ngân hàng chuẩn nhất

Để chủ động tính toán được chính xác số tiền lời mình sẽ nhận được khi đáo hạn, bạn cần nắm vững công thức tính lãi chuẩn hóa theo các quy định quản lý tài chính mới nhất hiện nay (hệ thống tính toán dựa trên cơ sở một năm có 365 ngày):

Công thức tính lãi:

Số tiền lãi = Số tiền gửi x Lãi suất (%năm) x (Số ngày gửi thực tế/365)

Ví dụ minh họa cụ thể: Bạn thực hiện gửi tiết kiệm online một số tiền gốc là 100.000.000 VNĐ với mức lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng là 8.5%/năm. Giả sử số ngày gửi thực tế của kỳ hạn đó tròn 365 ngày, áp dụng công thức trên, số tiền lãi bạn nhận được khi đáo hạn sẽ là:

Số tiền lãi = 100.000.000 x 8,5% x (365/365) = 8.500.000 VNĐ

Cách tính lãi suất huy động (lãi suất tiền gửi tiết kiệm) ngân hàng (Nguồn: Sưu tầm)

Trần lãi suất huy động và vai trò của Ngân hàng Nhà nước

Trong nền kinh tế vĩ mô, lãi suất huy động không hoàn toàn do các ngân hàng thương mại tự ý quyết định mà chịu sự điều tiết chặt chẽ từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Khái niệm "trần lãi suất huy động" được hiểu là mức lãi suất tối đa mà các tổ chức tín dụng được phép áp dụng đối với tiền gửi của khách hàng.

Việc NHNN chủ động điều chỉnh mức trần này đóng vai trò điều tiết dòng tiền vô cùng quan trọng:

• Kiểm soát lạm phát: Khi lạm phát có xu hướng tăng cao, NHNN sẽ nâng trần lãi suất để khuyến khích người dân gửi tiền vào hệ thống, giảm lượng tiền mặt lưu thông ngoài thị trường, từ đó kiềm chế đà tăng giá cả.
• Ổn định tỷ giá và giá trị đồng nội tệ: Lãi suất huy động ở mức hợp lý giúp đồng Việt Nam (VND) giữ được giá trị, ngăn chặn tình trạng đầu cơ ngoại tệ hay dịch chuyển dòng vốn ra nước ngoài.

Lưu ý: Theo các quyết định điều hành mới nhất, NHNN tiếp tục duy trì chính sách áp trần lãi suất nghiêm ngặt đối với các kỳ hạn ngắn dưới 6 tháng để bảo vệ người gửi tiền nhỏ lẻ và giữ ổn định mặt bằng chi phí vốn, trong khi thả nổi và khuyến khích cạnh tranh lành mạnh ở các kỳ hạn dài từ 6 tháng trở lên.

>>Xem thêm: Lạm phát là gì? Nguyên nhân và tác động của lạm phát đến nền kinh tế

4 yếu tố then chốt ảnh hưởng đến lãi suất huy động năm 2026

Biểu lãi suất của các ngân hàng luôn dịch chuyển liên tục theo đồ thị hình sin dưới tác động tổng hòa của 4 yếu tố kinh tế then chốt sau:

1. Tốc độ tăng trưởng tín dụng của nền kinh tế: Khi các doanh nghiệp bước vào giai đoạn phục hồi mạnh mẽ và có nhu cầu vay vốn cao để mở rộng sản xuất kinh doanh, các ngân hàng sẽ buộc phải tăng mạnh lãi suất huy động để thu hút tiền gửi, nhằm chuẩn bị nguồn vốn dồi dào giải ngân cho vay.
2. Định hướng chính sách tiền tệ quốc tế và trong nước: Những quyết định thắt chặt hay nới lỏng tiền tệ, tăng/giảm lãi suất điều hành của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hay các ngân hàng trung ương lớn đều có tác động dây chuyền, buộc NHNN phải có những điều chỉnh linh hoạt để thích ứng.
3. Tỷ lệ lạm phát thực tế: Người gửi tiền luôn kỳ vọng vào một mức "lãi suất thực dương" (tức là lãi suất ngân hàng nhận được phải cao hơn tỷ lệ lạm phát, trượt giá của thị trường). Do đó, nếu lạm phát tăng, các ngân hàng bắt buộc phải nâng lãi suất huy động để giữ chân khách hàng không rút tiền đi mua vàng hay bất động sản.
4. Thanh khoản của hệ thống ngân hàng: Lượng tiền lưu thông trong hệ thống ở trạng thái dư thừa hay thiếu hụt sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách huy động vốn của các ngân hàng. Khi nhu cầu thu hút nguồn vốn tăng lên, lãi suất tiết kiệm cũng có thể được điều chỉnh để hấp dẫn người gửi tiền hơn.

Các yếu tố ảnh hưởng đến lãi suất huy động hiện nay (Nguồn: Sưu tầm)

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Rút tiền trước hạn có được hưởng lãi suất huy động ban đầu không?

Không. Theo quy định rõ ràng tại Thông tư 04/2022/TT-NHNN, nếu bạn quyết định rút trước hạn toàn bộ số tiền gửi tiết kiệm, ngân hàng sẽ áp dụng mức lãi suất huy động không kỳ hạn (thường rất thấp, gần bằng 0%) cho toàn bộ số tiền rút đó. Tuy nhiên, nếu bạn chỉ rút một phần tiền trước hạn, phần tiền gốc còn lại vẫn được ngân hàng giữ nguyên mức lãi suất có kỳ hạn ban đầu cho đến ngày đáo hạn.

Lãi suất huy động cao có làm tăng lãi suất cho vay không?

Có, mối quan hệ này tỷ lệ thuận với nhau. Lãi suất huy động chính là giá vốn đầu vào của ngân hàng. Để đảm bảo biên độ lợi nhuận ròng (chỉ số NIM) an toàn nhằm duy trì bộ máy hoạt động và dự phòng rủi ro nợ xấu, khi chi phí vốn đầu vào tăng lên, các ngân hàng bắt buộc phải điều chỉnh tăng mức lãi suất cho vay đầu ra tương ứng.

Nên chọn kỳ hạn huy động nào để tối ưu lợi nhuận trong năm 2026?

Trong bối cảnh thị trường có nhiều biến động, lời khuyên từ các chuyên gia tài chính là bạn không nên dồn toàn bộ số tiền của mình vào một sổ tiết kiệm duy nhất với một kỳ hạn duy nhất. Thay vào đó, hãy áp dụng chiến lược "chia nhỏ giỏ tiền": chia số vốn thành 3 hoặc 4 phần khác nhau để gửi vào các kỳ hạn ngắn (3 tháng), trung hạn (6 tháng) và dài hạn (12 tháng). Chiến lược này giúp bạn vừa tối ưu được mức lãi suất cao ở kỳ hạn dài, vừa đảm bảo có nguồn tiền luân phiên đáo hạn hàng tháng để chi dùng khi có việc đột xuất mà không phải hy sinh toàn bộ tiền lãi.

Lãi suất huy động không chỉ là một chỉ số kinh tế khô khan trên bảng điện tử, mà là tấm gương phản chiếu sức khỏe của nền kinh tế vĩ mô và là công cụ quản lý tài chính cá nhân cốt lõi của mỗi người dùng thông thái. Việc am hiểu bản chất của các loại lãi suất, nắm vững phương thức tính toán và theo dõi sát sao các chuyển động điều hành của Ngân hàng Nhà nước sẽ giúp bạn luôn ở thế chủ động. Từ đó, bạn có thể đưa ra những quyết định phân bổ nguồn vốn đầu tư một cách khoa học, bảo vệ tài sản an toàn trước bão lạm phát và tối ưu hóa từng đồng tiền xương máu của mình sinh lời một cách bền vững nhất.

Cake by VPBank hy vọng những nghiên cứu sâu sắc, phân tích cô đọng và kiến thức chuyên nghiệp trên đây đã giúp bạn thấu hiểu trọn vẹn lãi suất huy động là gì cùng các giải pháp gửi tiền thông minh nhất.