Trái phiếu doanh nghiệp là gì? Tổng quan về khái niệm, lợi ích và rủi ro

* Bài viết chỉ mang tính chất cung cấp thông tin khách quan, không phải là lời khuyên tài chính.

Trong bối cảnh lãi suất tiết kiệm biến động và không còn quá hấp dẫn, nhiều người bắt đầu quan tâm đến các kênh đầu tư có khả năng sinh lời cao hơn. Một trong những lựa chọn nổi bật là trái phiếu doanh nghiệp – hình thức doanh nghiệp huy động vốn bằng cách vay tiền trực tiếp từ nhà đầu tư và cam kết trả lãi định kỳ, hoàn vốn khi đến hạn. Tuy mang lại mức lợi suất thường cao hơn gửi tiết kiệm, trái phiếu doanh nghiệp cũng đi kèm những rủi ro nhất định mà nhà đầu tư cần hiểu rõ trước khi tham gia.

Trong bài viết này, Ngân hàng số Cake by VPBank sẽ cùng bạn tìm hiểu chi tiết trái phiếu doanh nghiệp là gì, cách phân biệt với cổ phiếu và tiền gửi ngân hàng, đồng thời chia sẻ các tiêu chí quan trọng để lựa chọn trái phiếu an toàn, giúp bạn đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả và phù hợp với mục tiêu tài chính của mình.

>>Xem thêm: 

Trái phiếu chính phủ là gì? Lợi ích và cách đầu tư an toàn

Các quỹ đầu tư tại Việt Nam uy tín, đáng tin cậy

Đầu cơ và đầu tư khác nhau thế nào? Ưu nhược điểm và lựa chọn phù hợp

Trái phiếu doanh nghiệp là gì? 

Trái phiếu doanh nghiệp là một loại chứng khoán nợ do doanh nghiệp phát hành để huy động vốn từ nhà đầu tư. Khi mua trái phiếu, bạn thực chất đang cho doanh nghiệp vay tiền trong một khoảng thời gian nhất định. Đổi lại, doanh nghiệp cam kết trả lãi định kỳ (tháng, quý hoặc năm) và hoàn lại toàn bộ số tiền gốc khi trái phiếu đáo hạn.

Khác với việc mua cổ phiếu – nơi bạn trở thành cổ đông và hưởng lợi từ kết quả kinh doanh, người sở hữu trái phiếu chỉ đóng vai trò là chủ nợ của doanh nghiệp. Bạn không có quyền biểu quyết, không tham gia điều hành, nhưng có quyền nhận lãi suất cố định hoặc thả nổi theo cam kết ban đầu, kể cả khi doanh nghiệp chưa tạo ra lợi nhuận.

Ví dụ: Doanh nghiệp A phát hành trái phiếu mệnh giá 100 triệu đồng, kỳ hạn 3 năm, lãi suất 10%/năm. Nếu bạn mua trái phiếu này, mỗi năm bạn sẽ nhận 10 triệu đồng tiền lãi và đến cuối năm thứ 3 sẽ được hoàn lại 100 triệu đồng tiền gốc (nếu doanh nghiệp thực hiện đúng nghĩa vụ).

Hiện nay, trái phiếu doanh nghiệp được xem là kênh đầu tư trung gian giữa gửi tiết kiệm và cổ phiếu: lợi suất thường cao hơn tiết kiệm nhưng rủi ro cũng cao hơn, phụ thuộc vào năng lực tài chính và uy tín của doanh nghiệp phát hành. Vì vậy, nhà đầu tư cần hiểu rõ bản chất sản phẩm trước khi quyết định xuống tiền.

Trái phiếu doanh nghiệp chính là một loại chứng khoán có thời hạn 1 năm trở lên, khi một doanh nghiệp cần vốn để mở rộng sản xuất hay triển khai dự án (Nguồn: Sưu tầm)

Đặc điểm của trái phiếu doanh nghiệp: Bạn được quyền lợi gì?

Để phân biệt trái phiếu với các sản phẩm tài chính khác, Cake giúp bạn điểm qua 4 đặc điểm cốt lõi sau:

Kỳ hạn (Thời gian cho vay)

Trái phiếu doanh nghiệp thường có kỳ hạn từ 1 năm đến 5 năm, thậm chí dài hơn. Điều này có nghĩa là bạn đang cam kết cho doanh nghiệp vay vốn trong trung và dài hạn. Khác với gửi tiết kiệm có thể rút ngắn hạn 1-3 tháng, trái phiếu đòi hỏi sự kiên nhẫn hơn.

Mệnh giá (Giá trị của một trái phiếu)

Theo quy định hiện hành (Nghị định 65/2022/NĐ-CP):

• Trái phiếu phát hành ra công chúng: Mệnh giá là 100.000 VNĐ. Đây là loại phù hợp với đại đa số người dân vì vốn nhỏ.
• Trái phiếu phát hành riêng lẻ: Mệnh giá là 100.000.000 VNĐ (hoặc bội số của 100 triệu). Loại này chỉ dành cho các nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.

Mệnh giá của trái phiếu doanh nghiệp thường là 100.000 VNĐ đối với phát hành ra công chúng (Nguồn: Sưu tầm)

Lãi suất (Coupon) 

Đây là lý do chính khiến nhà đầu tư xuống tiền. Lãi suất trái phiếu thường được xác định theo 2 cách:

• Lãi suất cố định: Ví dụ 10%/năm trong suốt 3 năm.
• Lãi suất thả nổi: Thường bằng [Lãi suất tham chiếu] + [Biên độ 3-4%]. Mức lãi này thường cao hơn lãi suất tiền gửi ngân hàng cùng kỳ hạn, tạo ra dòng tiền thụ động hấp dẫn.

Lưu ý: Lãi suất có thể tăng hoặc giảm tùy thị trường, không cố định như gửi tiết kiệm. Bạn cần đọc kỹ trước khi quyết định mua trái phiếu doanh nghiệp về các điều như nguồn lãi suất tham chiếu, biên độ cộng thêm, tần suất điều chỉnh và mức sàn (nếu có).

Quyền ưu tiên thanh toán

Trong trường hợp xấu nhất là công ty giải thể hoặc phá sản, tài sản của công ty sau khi thanh lý sẽ được ưu tiên trả cho Trái chủ (Chủ nợ) trước, sau đó phần còn lại mới chia cho Cổ đông (Người sở hữu cổ phiếu).

Có những loại trái phiếu doanh nghiệp phổ biến nào tại Việt Nam?

Không phải trái phiếu nào cũng giống nhau. Việc phân loại giúp bạn nhận diện được mức độ rủi ro của từng "món nợ".

Phân loại theo tài sản đảm bảo

Khi bạn cho ai đó vay tiền, bạn sẽ an tâm hơn nếu họ thế chấp một tài sản gì đó. Trái phiếu cũng vậy:

• Trái phiếu CÓ tài sản đảm bảo: Doanh nghiệp dùng Bất động sản, Cổ phiếu (của chính họ hoặc công ty con), hoặc được Bảo lãnh thanh toán bởi Ngân hàng để làm tin. Nếu doanh nghiệp không trả được nợ, tài sản này sẽ được xử lý để đền bù cho trái chủ.
• Trái phiếu KHÔNG CÓ tài sản đảm bảo: Việc phát hành dựa hoàn toàn vào uy tín và dòng tiền của doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp vỡ nợ, trái chủ rất khó thu hồi vốn. 

Phân loại theo quyền chuyển đổi

• Trái phiếu chuyển đổi: Tại một thời điểm trong tương lai, bạn có quyền lựa chọn đổi số trái phiếu này thành Cổ phiếu của công ty đó. Lúc này, từ chủ nợ, bạn trở thành cổ đông. Đây là loại hình "công thủ toàn diện": Vừa nhận lãi trái phiếu, vừa có cơ hội hưởng lợi nếu giá cổ phiếu công ty tăng vọt.
• Trái phiếu không chuyển đổi: Bạn chỉ đơn thuần nhận lãi và gốc, không có quyền đổi thành cổ phiếu.

Các loại trái phiếu doanh nghiệp phổ biến tại Việt Nam được phân loại theo tài sản đảm bảo và quyền chuyển đổi (Nguồn: Sưu tầm)

So sánh trái phiếu doanh nghiệp, cổ phiếu và gửi tiết kiệm

Để giúp bạn dễ dàng ra quyết định phân bổ vốn, Cake đã tổng hợp bảng so sánh chi tiết dưới đây:

Nếu sắp xếp theo thang đo rủi ro tăng dần, ta có: Tiết kiệm < Trái phiếu < Cổ phiếu. Trái phiếu là điểm cân bằng, phù hợp cho những ai muốn lãi cao hơn tiết kiệm nhưng không chịu được những cú "rung lắc" mạnh của thị trường chứng khoán.

Có nên đầu tư trái phiếu doanh nghiệp không? Cơ hội và Rủi ro

Vì sao trái phiếu hấp dẫn nhà đầu tư?

• Chiến thắng lạm phát: Với mức lãi suất thực tế thường cao hơn lạm phát và tiền gửi, trái phiếu giúp bảo vệ sức mua của đồng tiền.
• Dòng tiền đều đặn: Lãi suất trái phiếu (Coupon) thường được trả định kỳ 3 tháng, 6 tháng hoặc 1 năm một lần. Đây là nguồn thu nhập thụ động tuyệt vời để chi tiêu hoặc tái đầu tư lãi kép.
• Ít biến động: Giá trái phiếu ít biến động hơn cổ phiếu, giúp tâm lý nhà đầu tư "dễ thở" hơn.

Trái phiếu hấp dẫn với nhà đầu tư nhờ thu nhập lãi ổn định, tính thanh khoản linh hoạt và khả năng đa dạng hóa danh mục (Nguồn: Sưu tầm)

Những rủi ro cần biết

• Rủi ro vỡ nợ: Nếu doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ, quản trị yếu kém hoặc sử dụng vốn sai mục đích, họ có thể mất khả năng thanh toán gốc và lãi. Bài học từ những sự kiện thị trường gần đây là minh chứng rõ nhất: Không phải doanh nghiệp lớn nào cũng an toàn tuyệt đối.
• Rủi ro thanh khoản: Bạn mua trái phiếu kỳ hạn 3 năm, nhưng mới 1 năm bạn cần tiền gấp muốn bán lại. Nếu thị trường ảm đạm hoặc trái phiếu đó kém hấp dẫn, bạn sẽ rất khó tìm người mua lại, hoặc phải bán lỗ (chiết khấu sâu) để thu tiền về.

Hướng dẫn cách mua trái phiếu doanh nghiệp an toàn

Thị trường trái phiếu hiện nay đã được thanh lọc và quản lý chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, bạn cần biết mình thuộc nhóm nhà đầu tư nào để chọn cách mua đúng luật.

Mua trái phiếu phát hành ra công chúng 

Đây là kênh an toàn và dễ tiếp cận nhất cho nhà đầu tư cá nhân (như bạn và Cake).

• Đặc điểm: Trái phiếu đã được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp phép, thông tin minh bạch, công bố rộng rãi trên các phương tiện truyền thông.
• Cách mua: Bạn có thể mua trực tiếp qua các Công ty Chứng khoán uy tín hoặc các Đại lý phát hành. Chỉ cần mở tài khoản chứng khoán là có thể đặt mua.

Mua trái phiếu phát hành riêng lẻ 

Lưu ý đặc biệt quan trọng! Theo Nghị định 65, chỉ Nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp mới được phép mua loại này.

• Điều kiện NĐT chuyên nghiệp: Phải có danh mục chứng khoán niêm yết giá trị tối thiểu 2 tỷ đồng (bình quân trong 180 ngày gần nhất), không bao gồm tiền vay margin.
• Lưu ý: Tuyệt đối không nên nghe lời môi giới "lách luật" (như mua chung, ủy thác đầu tư chui) để mua trái phiếu riêng lẻ khi chưa đủ điều kiện. Rủi ro pháp lý và rủi ro mất vốn ở trường hợp này là cực kỳ cao.

Câu hỏi thường gặp về trái phiếu doanh nghiệp (FAQ)

Trái phiếu doanh nghiệp có rút trước hạn được không?

Về nguyên tắc là KHÔNG. Bạn không thể mang trái phiếu đến doanh nghiệp đòi lại tiền như rút tiết kiệm ngân hàng. Tuy nhiên, bạn có thể bán lại (chuyển nhượng) trái phiếu đó cho người khác trên thị trường thứ cấp hoặc bán lại cho tổ chức bảo lãnh (nếu có cam kết mua lại) để thu tiền về.

Người mua trái phiếu doanh nghiệp có được nhận lại tiền khi doanh nghiệp phá sản không? 

Khi doanh nghiệp phá sản, người mua trái phiếu có quyền yêu cầu nhận lại tiền nhưng chỉ được thanh toán sau các khoản nợ ưu tiên như chi phí phá sản, lương người lao động và nghĩa vụ thuế. Khả năng thu hồi vốn phụ thuộc vào giá trị tài sản còn lại của doanh nghiệp và việc trái phiếu có tài sản bảo đảm hay không, nên nhà đầu tư vẫn đối mặt với rủi ro mất một phần hoặc toàn bộ vốn.

1 triệu đồng có mua được trái phiếu doanh nghiệp không?

Được, nếu bạn mua trái phiếu phát hành ra công chúng (mệnh giá 100.000 VNĐ). Ngoài ra, một cách thông minh hơn là đầu tư vào Quỹ đầu tư trái phiếu (Quỹ mở). Tại đây, các chuyên gia sẽ gom vốn nhỏ của nhiều người để mua danh mục trái phiếu đa dạng, giúp giảm rủi ro. 

Trái phiếu doanh nghiệp là một kênh đầu tư quan trọng giúp cân bằng giữa mức độ an toàn của gửi tiết kiệm và tiềm năng sinh lời của cổ phiếu. Nếu được lựa chọn đúng doanh nghiệp và hiểu rõ bản chất sản phẩm, nhà đầu tư hoàn toàn có thể tối ưu lợi nhuận trong khi vẫn kiểm soát tốt rủi ro. 

Cake by VPBank hy vọng những chia sẻ trong bài viết đã giúp bạn trang bị nền tảng kiến thức cần thiết để chủ động đánh giá, lựa chọn trái phiếu phù hợp và tự tin hơn trong hành trình quản lý tài chính cá nhân.